Cắt đá tự nhiên đúng cách tại công trình
Cắt đá tự nhiên tại công trình sao cho cạnh gọn, mạch khít: chọn lưỡi và máy đúng loại đá, nên cắt ướt hay khô, cách tránh mẻ cạnh và an toàn khi cắt.
Dù bạn mua đá đã cắt sẵn quy cách, gần như công trình nào cũng phải cắt bớt tại chỗ để viên đá ăn vào góc, viền bồn cây, miệng rãnh hay bậc. Cắt sai thì mẻ cạnh, xước mặt và mất luôn một viên đá đắt tiền, còn cắt đúng thì mạch khít và cạnh gọn chẳng kém đá xưởng. Dưới đây là những gì cần cân nhắc: chọn lưỡi và máy, nên cắt ướt hay cắt khô, cách giữ cho cạnh không mẻ, và an toàn khi cắt đá ngay tại công trình.
Đo và đánh dấu trước khi chạm máy
Quy tắc cũ vẫn đúng: đo hai lần, cắt một lần. Bạn đặt viên đá vào đúng chỗ nó sẽ nằm, đánh dấu đường cắt bằng bút chống trôi, và nhớ tính cả bề rộng ron vào kích thước. Với đá vân, hãy để ý hướng vân sao cho khớp với các viên bên cạnh, bởi cắt xong mới thấy lệch vân thì không còn đường sửa. Cắt thử một viên bỏ đi để canh máy trước khi động vào viên thật là cách rẻ nhất để khỏi hỏng viên đẹp.
Chọn lưỡi và máy phù hợp loại đá
Đá tự nhiên cứng và giòn mỗi loại một khác, nên lưỡi cũng phải chọn theo:
- Lưỡi kim cương liên tục (continuous rim): cạnh mịn, ít mẻ, hợp với granite, marble và các loại đá cứng.
- Lưỡi kim cương phân đoạn: cắt nhanh, thoát bụi tốt nhưng cạnh thô hơn, hợp khi cắt phá hoặc đá dày.
- Máy cắt bàn có nước: chính xác và ít bụi nhất, dùng cho cắt thẳng khối lượng lớn.
- Máy cầm tay: linh hoạt cho cắt tại chỗ, cắt cong, nhưng đòi tay nghề để đường cắt không lệch.
Lưỡi mòn hoặc chọn sai loại là nguyên nhân số một của cạnh mẻ và mặt cháy, nên bạn đừng ép một lưỡi làm cho mọi loại đá.
Cắt ướt hay cắt khô
Hai cách có ưu nhược khá rõ, và nên chọn theo bối cảnh chứ không theo thói quen:
| Tiêu chí | Cắt ướt | Cắt khô |
|---|---|---|
| Bụi | Rất ít vì nước giữ bụi lại | Nhiều bụi silic, phải có hút bụi và khẩu trang |
| Cạnh cắt | Mịn, mát lưỡi, ít cháy | Dễ nóng, cạnh thô hơn nếu cắt dài |
| Tình huống hợp | Cắt nhiều, cắt thẳng, đá cứng | Cắt nhanh vài nhát, chỗ khó đưa nước |
Nhìn chung, cắt ướt được ưu tiên khi khối lượng lớn và khi cần mặt hoàn thiện đẹp. Bụi đá tự nhiên có chứa silic, hít lâu dài rất hại cho phổi, nên nếu buộc phải cắt khô thì bạn cần có hút bụi và khẩu trang lọc bụi đạt chuẩn.
Kỹ thuật để cạnh không mẻ
Mẻ cạnh (chipping) thường xảy ra ở phía lưỡi ra khỏi đá. Có vài cách để hạn chế:
- Cắt với mặt hoàn thiện úp xuống khi dùng máy bàn, để nếu có mẻ thì mẻ nằm ở mặt khuất.
- Đưa lưỡi từ từ, không ép, để lưỡi tự ăn theo tốc độ của nó.
- Kê đỡ đều cả hai bên đường cắt, nhờ vậy viên không gãy sập khi gần đứt.
- Với đá mỏng, dán một dải băng keo dọc đường cắt để giảm bung mép.
- Cắt gần đứt rồi giảm lực ở đoạn cuối, tránh bẻ gãy góc.
Mài cạnh và xử lý sau khi cắt
Cạnh vừa cắt thường sắc và hơi thô. Mài nhẹ bằng đá mài hoặc giấy nhám kim cương giúp cạnh an toàn khi chạm và ăn mạch đẹp hơn, nhất là ở viền bậc và các mép lộ ra. Với đá hút nước như sa thạch, cạnh cắt để lộ lõi nên hút ẩm mạnh hơn cả mặt, vì thế bạn nên cân nhắc phủ bảo vệ cạnh; xem thêm phủ bảo vệ (sealer) cho đá tự nhiên. Nhớ lau sạch bột đá bám trên mặt khi còn ẩm để nó không đóng thành vệt trắng khó tẩy.
An toàn khi cắt đá
- Kính bảo hộ và bịt tai, vì mảnh đá văng và tiếng ồn đều nguy hiểm.
- Khẩu trang lọc bụi khi cắt khô, và ưu tiên cắt ướt để dập bụi silic.
- Kẹp chắc viên đá, không giữ tay quá gần lưỡi đang chạy.
- Kiểm tra dây điện tránh nước khi cắt ướt bằng máy điện.
Cắt khéo tiết kiệm được bao nhiêu đá
Cắt gọn và ghép mạch tốt kéo hao hụt xuống thấp, nghĩa là bạn mua ít đá dư hơn. Cách tính lượng đá và mức hao hụt hợp lý nằm trong quy trình lát sân, còn khi chọn đá theo tải và độ nhám thì xem đá lát sân vườn. Muốn ước chi phí vật liệu kèm hao hụt, bạn tham khảo khoảng giá trong bảng giá có ghi nguồn và ngày rồi lấy báo giá cùng lô cho đúng loại đá mình dùng.
Câu hỏi thường gặp
Nên cắt đá tự nhiên ướt hay khô?
Bạn nên ưu tiên cắt ướt vì ít bụi, mát lưỡi và cho cạnh mịn hơn, hợp khi phải cắt nhiều. Cắt khô chỉ dành cho vài nhát nhanh ở chỗ khó đưa nước vào, và lúc đó bắt buộc có hút bụi cùng khẩu trang lọc bụi silic.
Làm sao để cắt đá không bị mẻ cạnh?
Hãy cắt với mặt hoàn thiện úp xuống, đưa lưỡi từ từ không ép, kê đỡ đều hai bên đường cắt, và giảm lực ở đoạn gần đứt. Với đá cứng, lưỡi kim cương liên tục sẽ cho cạnh mịn hơn.
Cắt đá tại công trình có cần phủ bảo vệ cạnh không?
Với đá hút nước như sa thạch, cạnh mới cắt để lộ lõi nên hút ẩm mạnh hơn cả mặt, vì vậy bạn nên cân nhắc phủ bảo vệ cạnh. Còn đá ít thấm thì chỉ cần mài nhẹ cho cạnh gọn và an toàn là đủ.
