Bậc tam cấp đá bazan: chọn và lắp đặt
Làm bậc tam cấp bằng đá bazan sao cho chắc chân và không trơn: cách chọn dạng bậc, canh tỷ lệ bước chân, chọn bề mặt nhám chống trơn và lắp đặt không rỗng ruột.
Bậc tam cấp là nơi sân đổi cao độ, và cũng là nơi dễ trượt ngã nhất nếu chọn sai bề mặt hay dựng sai cốt. Trên mặt phẳng bước hụt một chút còn kịp chỉnh, ở bậc thì không. Đá bazan hợp làm bậc vì cứng, chịu mài mòn và tạo được bề mặt nhám chống trơn, nhưng làm đúng mới là chuyện quyết định. Dưới đây là những gì bạn cần cân nhắc trước khi làm bậc bằng bazan: chọn dạng bậc, canh tỷ lệ bước chân, chọn bề mặt an toàn và lắp đặt sao cho bậc chắc chân, không đọng nước.
Vì sao bậc cần chú ý hơn mặt sân phẳng?
Trên mặt phẳng, người đi có thể chỉnh nhịp chân; trên bậc thì không. Một bậc cao thấp không đều, mặt trơn hay hơi dốc ngược đều dễ khiến hụt chân. Vì thế bậc đòi hỏi ba thứ cùng lúc: cốt đều, bề mặt bám chân và thoát nước tốt. Bazan đáp ứng được cả ba nếu chọn đúng bề mặt và dựng đúng.
Các dạng bậc bazan
Có vài cách cấu tạo một bậc bằng đá bazan, khác nhau ở độ liền khối và cách xử lý mép:
- Bậc khối nguyên: một thanh đá dày làm cả mặt bước, liền khối và chắc, hợp bậc ngắn.
- Bậc ghép mặt và cổ: tấm lát mặt bước (mặt đạp) ghép với tấm ốp cổ bậc (mặt đứng), linh hoạt kích thước.
- Bậc có mũi nhô: mép trước nhô nhẹ ra khỏi cổ bậc để tạo bóng đổ và nhận diện mép, giúp bước an toàn hơn.
Kích thước bước chân hợp lý
Điều khiến bậc đi thoải mái là tỷ lệ giữa chiều cao cổ bậc và chiều rộng mặt đạp, và tất cả các bậc trong một tuyến phải bằng nhau. Vài định hướng phổ thông:
| Yếu tố | Định hướng | Vì sao |
|---|---|---|
| Chiều cao cổ bậc | Đều nhau tuyệt đối giữa các bậc | Cao lệch dù ít cũng dễ hụt chân |
| Chiều rộng mặt đạp | Đủ đặt trọn bàn chân | Mặt hẹp khiến gót chới với |
| Độ dốc mặt bậc | Nghiêng nhẹ ra ngoài để thoát nước | Tránh đọng nước, giảm rêu trơn |
Con số chính xác nên theo hồ sơ thiết kế cho khu vực của bạn; bài này chỉ nêu nguyên tắc để bậc đi an toàn, không thay bản vẽ.
Chọn bề mặt cho bậc
Bậc là chỗ nên thiên hẳn về bề mặt nhám. Mặt đạp và mũi bậc nên dùng bề mặt băm hoặc khò để bám chân khi ướt, tránh mặt mài bóng vì trơn nguy hiểm. Nếu chưa rõ hai kiểu bề mặt này khác nhau ra sao, xem bazan băm mặt hay khò mặt; với bậc, độ nhám của băm thường được ưu tiên ở mũi bước.
Lắp đặt bậc chắc chân
Bậc chắc hay lung lay phụ thuộc phần nền bên dưới nhiều hơn viên đá phía trên:
- Dựng cốt kết cấu: phần lõi bậc thường là bê tông hoặc gạch xây, tạo hình bậc và chịu tải trước.
- Ốp đá lên lõi: dán mặt đạp và cổ bậc lên lõi bằng vữa/keo phù hợp, ép sát để không rỗng ruột.
- Xử lý mũi bậc: canh mũi nhô đều, mài cạnh vừa phải để không sắc mà vẫn nhận diện được mép.
- Tạo dốc và trám mạch: canh mặt bậc nghiêng nhẹ ra ngoài, trám mạch kín để nước không thấm xuống lõi.
Điểm dễ hỏng nhất là ốp đá lên lõi mà để rỗng bên dưới: chỗ rỗng khiến mặt đá nứt khi có người bước mạnh. Ép sát và đủ vữa là cách tránh.
Thoát nước và chống đọng ở bậc
Bậc là chỗ nước mưa dồn xuống theo từng cấp, nên nếu không tính thoát nước thì nước đọng ở mặt đạp và chân cổ bậc, lâu ngày sinh rêu trơn đúng chỗ người bước. Cách xử lý là cho mỗi mặt đạp nghiêng rất nhẹ ra phía ngoài để nước tự chảy khỏi bậc thay vì tụ lại, và bảo đảm chân tuyến bậc có đường cho nước thoát đi chứ không ứ tại đó. Ở bậc ngoài trời phơi mưa nhiều, mặt băm nhám còn giúp nước thoát nhanh hơn qua các hốc thay vì tạo màng trơn. Kết hợp độ dốc thoát nước với bề mặt nhám là cách giữ bậc an toàn quanh năm mà không phải chống trơn chắp vá về sau.
Bậc nối với vỉa và sân
Ở chân và hai bên bậc thường có dải vỉa giữ cạnh; nên canh cốt bậc, vỉa và mặt sân cho khớp ngay từ khi dựng lõi. Cách làm dải giữ cạnh xem ở bó vỉa đá bazan. Về chi phí, bậc tốn công hơn mặt phẳng vì có phần lõi và xử lý mũi; thay vì ước một con số, hãy đối chiếu quy cách và bề mặt trong bảng giá đá tự nhiên theo loại rồi lấy báo giá cùng lô cho cả phần công.
Câu hỏi thường gặp
Bậc tam cấp bazan nên chọn bề mặt nào?
Ở bậc bạn nên thiên hẳn về bề mặt nhám như băm hoặc khò cho mặt đạp và mũi bước, vì đó là chỗ chân tiếp xúc khi lên xuống và dễ trượt nhất khi ướt. Mặt mài bóng nhìn đẹp nhưng rất trơn nên tránh dùng ở bậc.
Vì sao bậc bazan bị nứt mặt khi bước mạnh?
Thường vì lúc ốp đá lên lõi có để rỗng bên dưới. Chỗ rỗng không đỡ được mặt đá, nên viên nứt ngay khi có người dồn lực bước xuống. Ép sát và cho đủ vữa khi ốp là cách tránh.
Các bậc có cần cao bằng nhau không?
Có, và đây là yếu tố an toàn quan trọng nhất. Chỉ cần một bậc cao lệch chút ít là nhịp chân đã sai và dễ hụt, nên mọi bậc trong cùng một tuyến phải bằng nhau.
