Đá sa thạch lát sân: chọn và làm nền
Sân sa thạch bền hay không phần lớn nằm ở nền: chọn độ dày theo vị trí, làm nền đúng lớp, tạo dốc thoát nước và chừa ron để sân trụ qua nhiều mùa mưa nắng.
Sân lát sa thạch (đá cát kết) có bề mặt ấm, nhám tự nhiên, đi chân trần dễ chịu và ít chói nắng hơn đá bóng, nên khá được ưa chuộng. Nhưng vì đây là đá trầm tích nhiều lỗ rỗng, sân sa thạch lại dễ hỏng nếu làm ẩu ở phần khuất mắt, tức là lớp nền và cách thoát nước. Dưới đây là cách chọn quy cách, làm nền và đặt viên sao cho sân bền qua vài mùa mưa nắng, thay vì bong, đọng nước rồi ố.
Sa thạch có hợp để lát sân không
Hợp, với điều kiện chọn đúng lô và làm nền chuẩn. Ưu điểm là mặt nhám chống trơn tốt cho khu vực ngoài trời, màu ấm dễ phối cây xanh, và cắt gọt linh hoạt. Nhược điểm là hút nước cao nên giữ ẩm lâu, dễ bám rêu và ố nếu đọng nước. Vì vậy quyết định lớn nhất không nằm ở viên đá mà ở việc nước thoát đi đâu sau mỗi cơn mưa.
Chọn độ dày và quy cách theo vị trí
Độ dày quyết định khả năng chịu tải. Lối đi bộ và sân chơi khác hẳn lối có xe máy, ô tô chạy qua. Chọn mỏng cho chỗ chịu tải nặng là công thức để nứt viên.
| Vị trí | Độ dày tham khảo | Kiểu lát |
|---|---|---|
| Lối đi bộ, sân ngắm | 15–20 mm | Lát khít hoặc chừa ron cỏ |
| Sân sinh hoạt, sân chung | 20 mm | Lát khít trên nền vữa |
| Lối có xe qua | 30 mm trở lên | Lát trên nền bê tông |
Về kích thước tấm, tấm lớn cho mặt sân liền mạch nhưng nặng và dễ vênh nếu nền không phẳng; tấm nhỏ và đá chẻ dễ theo đường cong, hợp lối đi uốn. Chọn theo hình dạng sân, không chọn chỉ vì đẹp trên catalogue.
Lớp nền: phần quyết định độ bền
Sân đá hỏng gần như luôn vì nền, không vì đá. Một mặt cắt nền điển hình gồm nhiều lớp, mỗi lớp một nhiệm vụ:
- Đất nền đầm chặt, loại bỏ đất hữu cơ rồi đầm phẳng để không lún cục bộ.
- Lớp cấp phối đá dăm, vừa tạo khung chịu lực vừa để nước thoát.
- Lớp cát hoặc vữa cán, làm phẳng và ôm lấy mặt dưới viên đá.
- Viên sa thạch đặt trên cùng, chừa ron đều.
Chi tiết từng lớp và cách đầm, xem bài làm nền sân đá đúng lớp. Với lối có xe, lớp cấp phối phải dày hơn và thường cần một lớp bê tông để phân tải.
Dốc và thoát nước
Đây là điểm sống còn với sa thạch. Mặt sân cần độ dốc thoát nước nhẹ, thường quanh 1–2% (khoảng 1–2 cm mỗi mét), nghiêng ra xa nhà và hướng về rãnh hoặc khu thấm. Sân phẳng tuyệt đối giữ nước lại, và nước đọng là nguyên nhân số một khiến sa thạch ố, rêu và bong ron. Kiểm tra độ dốc bằng ống nước hoặc nivô trước khi đổ lớp hoàn thiện, đừng tin bằng mắt.
Đặt viên và trảm ron
Chừa ron đều, thường 4–6 mm, để đá giãn nở theo nhiệt và giữ mạch thẳng. Không lát khít 0 mm ngoài trời: chênh nhiệt ngày đêm làm viên đẩy nhau gây bong. Trảm ron bằng vữa mạch phù hợp ngoài trời, miết đầy để nước không luồn xuống dưới. Sau khi ron khô, vệ sinh sạch bề mặt trước khi tính đến lớp phủ bảo vệ.
Phủ bảo vệ và bảo dưỡng ban đầu
Sa thạch nên được phủ chống thấm thấm sâu sau khi lát và khô hẳn, để giảm hút nước và chống ố. Cách chọn và thi công lớp phủ nằm trong bài chống thấm cho đá sa thạch. Vài tuần đầu tránh để vết dầu mỡ, lá mục đọng lâu trên mặt. Nếu sân ở chỗ ẩm, râm, tham khảo thêm cách chống rêu mốc cho đá sân vườn.
Chi phí thì tính sao
Giá phụ thuộc loại, quy cách, độ dày và khối lượng đặt, cộng phần nền và nhân công thường lớn hơn tiền đá. Không có con số cố định cho mọi sân. Hãy so cùng quy cách và cùng thời điểm ở bảng giá đá tự nhiên có ghi nguồn và ngày, rồi lấy báo giá cùng lô thật cho đúng diện tích của bạn. Khi cần biết mua bao nhiêu, tính theo diện tích cộng hao hụt cắt gọt thay vì ước lượng.
Câu hỏi thường gặp
Lát sân sa thạch nên chọn độ dày bao nhiêu?
Tùy tải trọng: lối đi bộ khoảng 15–20 mm, sân sinh hoạt 20 mm, còn lối có xe qua nên từ 30 mm trở lên và đặt trên nền bê tông. Chọn mỏng cho chỗ chịu tải nặng dễ gây nứt viên.
Vì sao sân sa thạch cần độ dốc thoát nước?
Sa thạch hút nước cao nên đọng nước là nguyên nhân chính gây ố, rêu và bong ron. Mặt sân cần dốc nhẹ khoảng 1–2% nghiêng ra xa nhà về phía rãnh hoặc khu thấm.
Có cần phủ chống thấm cho sân sa thạch không?
Nên phủ chống thấm thấm sâu sau khi lát và đá khô hẳn để giảm hút nước và chống ố. Cách chọn và thi công lớp phủ được nói kỹ trong bài chống thấm cho đá sa thạch.
