Chiếu sáng làm nổi mảng đá sân vườn
Mảng đá về đêm chỉ đẹp khi được chiếu sáng đúng: cách chọn góc đèn, kỹ thuật hắt ngược và rọi điểm, chọn nhiệt màu theo tông đá và lưu ý an toàn điện ngoài trời.
Ban ngày mảng đá đẹp nhờ màu và vân; ban đêm nó chỉ đẹp nếu được chiếu sáng đúng. Ánh sáng đặt sai làm đá bẹt như tấm phông, chói mắt hoặc lộ hết dây điện, còn đặt đúng thì kéo bật kết cấu mặt đá, đổ bóng có chiều sâu và biến sân vườn thành một cảnh khác hẳn ban ngày. Dưới đây là cách dùng ánh sáng để làm nổi mảng đá: chọn góc đèn, các kỹ thuật hắt sáng, chọn nhiệt màu theo tông đá và những lưu ý an toàn điện ngoài trời.
Vì sao ánh sáng làm hoặc phá mảng đá
Kết cấu mặt đá, tức những chỗ lồi lõm và vết vân, chỉ hiện ra khi ánh sáng chiếu xiên và tạo bóng nhỏ. Chiếu thẳng vào mặt đá, kiểu đèn đặt ngang tầm mắt rọi tới, sẽ xóa hết bóng và làm đá phẳng lì. Cả bài xoay quanh một nguyên tắc gốc: ánh sáng xiên tạo kết cấu, ánh sáng thẳng xóa kết cấu.
Ba kỹ thuật chiếu sáng đá
| Kỹ thuật | Đặt đèn | Hiệu ứng |
|---|---|---|
| Hắt ngược (grazing) | Sát chân đá, rọi ngược lên dọc mặt | Bật mạnh kết cấu, hợp mặt đá nhám, tường đá |
| Rọi điểm (uplight) | Dưới, hướng lên viên đá tảng | Làm điểm nhấn nổi khỏi nền tối |
| Đổ bóng (shadowing) | Chiếu qua cây phía trước đá | In bóng lá lên mặt đá, thêm lớp |
Với đá tảng điểm nhấn, rọi điểm từ dưới lên là hợp nhất, làm bật viên đá bạn đã chọn theo đá tảng làm điểm nhấn. Còn với tường đá hoặc mặt lát dựng, hắt ngược sát mặt cho hiệu ứng đẹp nhất.
Giấu đèn và giấu dây
Nhìn thấy được cái đèn là hỏng mất nửa hiệu ứng. Có vài cách giấu đơn giản:
- Đặt đèn sau đá, sau cây, dưới mép: để mắt thấy ánh sáng mà không thấy nguồn.
- Chôn dây trong ống bảo vệ, đi theo mạch đá hoặc mép lát cho dễ giấu và sau này dễ bảo trì.
- Chọn thân đèn tối màu, để nó chìm vào nền vào ban ngày.
- Chừa sẵn đường tiếp cận để thay đèn mà không phải dỡ đá lên.
Nhiệt màu và cường độ
Ánh sáng ấm ngả vàng làm đá nâu, đá vàng và sa thạch trông ấm áp, mời gọi; ánh sáng trắng lạnh lại làm đá xám, đá đen sắc và hiện đại nhưng dễ bị gắt. Bạn chọn nhiệt màu theo tông đá và không khí muốn tạo, rồi giữ nhất quán cho cả khu, vì trộn đèn ấm với lạnh trong một góc trông rất rối. Một cách an toàn là dùng tông ấm cho khu nghỉ ngơi và tông trung tính cho lối đi cần nhìn rõ. Về cường độ, sân vườn đẹp nhờ tương phản sáng–tối chứ không nhờ sáng đều, nên bạn chỉ chiếu vài điểm nhấn và chừa những khoảng tối cho mắt có chỗ nghỉ; chiếu sáng trưng mọi thứ sẽ làm mất chiều sâu và biến vườn thành một sân khấu phẳng. Nên dùng đèn chỉnh được hướng để tinh chỉnh sau khi lắp, bởi góc đẹp nhất thường chỉ thấy được lúc trời tối và đá đã ở đúng chỗ. Nếu chưa chắc, bạn cứ thử bằng một chiếc đèn di động vào buổi tối trước khi cố định vị trí, đây là bước tiết kiệm nhất mà ít người chịu làm.
An toàn điện ngoài trời
Phần này không được xem nhẹ, vì ngoài trời có nước, có mưa và có người đi lại:
- Dùng thiết bị đúng chuẩn ngoài trời, có cấp bảo vệ chống nước phù hợp với vị trí, chẳng hạn gần hồ hay hứng mưa trực tiếp.
- Đi dây, đấu nối và chọn hệ điện áp nên nhờ người có chuyên môn điện, nhất là ở khu có hồ nước.
- Tránh đọng nước ở hộp nối: đặt mối nối cao hơn mặt nước có thể đọng lại.
- Tính đường dây từ đầu, đi cùng lúc với thi công đá để khỏi phải đục lại về sau.
Kết hợp với nước và cây
Chiếu sáng đẹp nhất khi phối cùng các yếu tố khác. Đèn đặt trong hoặc sau thác nước đá làm dòng nước lấp lánh và động hẳn lên; đèn rọi qua tán cây in bóng lá lên mặt đá theo cách nói ở phối đá với cây xanh, cho thêm một lớp hình đổi theo gió. Với bờ hồ, một điểm sáng thấp hắt lên đá viền làm mặt nước phản chiếu đẹp hơn hẳn, ăn nhịp với cách xếp đá ở đá quanh hồ cá koi. Muốn cân sáng cho cả sân sao cho có lớp gần, lớp xa và điểm nghỉ, bạn đọc thêm cẩm nang tiểu cảnh sân vườn.
Chi phí
Chi phí chiếu sáng gồm đèn, dây và công lắp, tách riêng khỏi phần đá; phần đá bạn tham khảo khoảng giá theo loại tại bảng giá đá tự nhiên. Nên đi đường điện cùng lúc thi công đá để tiết kiệm công đục lại, và chọn số điểm sáng vừa đủ tạo tương phản thay vì phủ đèn khắp sân.
Câu hỏi thường gặp
Chiếu sáng thế nào để làm nổi kết cấu mặt đá?
Bạn nên dùng ánh sáng xiên: đặt đèn sát chân đá rồi hắt ngược lên dọc mặt để tạo bóng nhỏ, làm bật từng vết lồi lõm. Nếu chiếu thẳng vào mặt đá từ ngang tầm mắt, ánh sáng sẽ xóa hết bóng và làm đá phẳng lì.
Nên chọn đèn ánh sáng ấm hay lạnh cho mảng đá?
Ánh sáng ấm ngả vàng hợp đá nâu, đá vàng và sa thạch, cho cảm giác mời gọi; còn ánh sáng trắng lạnh làm đá xám và đá đen trông sắc, hiện đại nhưng dễ bị gắt. Bạn chọn theo tông đá và giữ nhất quán cả khu, tránh trộn đèn ấm với lạnh trong một góc.
Lắp đèn sân vườn ngoài trời cần lưu ý gì về an toàn?
Dùng thiết bị đúng chuẩn ngoài trời có cấp chống nước hợp với vị trí, đặt mối nối cao hơn mặt nước có thể đọng lại, và nên nhờ người có chuyên môn điện đi dây, đấu nối, nhất là khu gần hồ. Tính đường dây từ đầu để đi cùng lúc với thi công đá.
