Đá Bazan Bọt Là Gì? Lát Ngoài Trời Có Bền Không

Đá bazan bọt là gì mà khách ghé xem mẫu cứ hỏi chúng tôi ngay câu đầu? Đây là loại đá gốc núi lửa. Nó hình thành khi dòng dung nham nguội rất nhanh trên mặt đất. Bề mặt đá có vô số lỗ rỗng nhỏ li ti, chỗ dày chỗ thưa không đều. Cầm một viên lên tay, chúng tôi thấy nó nhẹ hơn hẳn bazan đặc quen thuộc.

Chúng tôi luôn nhắc khách một điều trước khi chốt đơn số lượng lớn. Đừng chọn đá chỉ vì vẻ ngoài lạ mắt. Ngoài trời, đá phải chịu nắng gắt, chịu mưa dầm và cả rêu mốc theo mùa. Độ hút nước, cường độ chịu lực và độ dày tấm mới là yếu tố quyết định tuổi thọ. Cách thoát nước ở nền thi công cũng quan trọng không kém phần đá. Trong bài này, bên mình chia sẻ lại kinh nghiệm từ nhiều công trình đã làm, từ lúc chọn mẫu tới lúc nghiệm thu.

Đá bazan bọt là gì – nhận diện qua bề mặt đầy lỗ khí

Bazan bọt và bazan đặc có chung nguồn gốc dung nham núi lửa. Nhưng cấu trúc bên trong lại khác nhau khá xa. Bazan đặc có khối lượng thể tích cao, mặt cắt sít đặc. Gần như không thấy lỗ khí bằng mắt thường. Bazan bọt thì ngược lại hoàn toàn. Lỗ rỗng lộ rõ trên gần như toàn bộ bề mặt, có chỗ ăn sâu vào tận trong viên đá. Nguyên nhân nằm ở tốc độ nguội của dòng dung nham tại từng vị trí trên miệng núi lửa.

Ngoài chợ đá, nhiều nơi gọi loại này là đá tổ ong hay đá núi lửa xốp. Tên thương mại nghe khá bắt tai. Nhưng nó không thay được thông số kỹ thuật thật của từng lô hàng. Chúng tôi từng nhận hai lô đá cùng gắn mác bazan bọt từ hai nhà cung cấp khác nhau. Nhìn bằng mắt thường, hai lô gần như giống hệt nhau. Nhưng khi đo độ rỗng bằng cân và ngâm nước, một lô đặc hơn hẳn lô còn lại.

Với đá bazan tổ ong nhiều lỗ khí trên mặt, chúng tôi luôn khuyên khách xin mẫu thật trước khi chốt số lượng lớn. Nên xin thêm cả ảnh mặt cắt để thấy rõ lỗ rỗng ăn sâu tới đâu. Mỗi mỏ khai thác cho ra sản phẩm không hoàn toàn giống nhau, dù cùng chung một tên gọi thương mại.

Vì sao đá bazan bọt lại có nhiều lỗ khí đến vậy

Khi dòng dung nham trào lên khỏi miệng núi lửa, nhiệt độ giảm rất nhanh. Bọt khí bên trong khối đá không kịp thoát hết ra ngoài trước khi đá đông cứng lại. Chúng bị giữ nguyên tại chỗ, tạo thành hàng ngàn lỗ nhỏ li ti trên toàn khối đá. Đá nguội càng nhanh, lỗ rỗng càng nhiều và càng phân bố không đều.

Chính những lỗ rỗng ấy lại là điểm cộng của loại đá này. Đá nhẹ hơn hẳn, dễ vận chuyển và dễ thi công ở những vị trí không chịu tải lớn. Bề mặt nhám tự nhiên cũng giúp hạn chế trơn trượt, kể cả lúc trời mưa. Nhiều chủ nhà thích dùng bazan bọt quanh hồ cá hay dọc lối đi trong sân vườn vì lý do đó. Nhưng cũng chính những lỗ nhỏ ấy lại giữ bụi, giữ đất và giữ nước đọng, nếu không được vệ sinh đều đặn.

Có một hiểu lầm khá phổ biến mà đội ngũ chúng tôi hay phải giải thích lại cho khách mới. Nhiều người nghĩ đá càng nhiều lỗ thì càng yếu hơn đá ít lỗ. Sự thật phức tạp hơn nhiều. Cường độ chịu lực còn phụ thuộc vào hướng cắt và chiều dày của từng tấm đá. Nó cũng phụ thuộc vào việc các lỗ rỗng thông với nhau hay tách biệt riêng lẻ. Một tấm mỏng, lỗ thông suốt từ mặt trên xuống đáy, sẽ yếu hơn một khối đá dày cùng loại. Khối dày đó thường chỉ dùng làm điểm nhấn trang trí, không phải để chịu tải thường xuyên.

Bên mình từng bẻ tay hai mẫu đá như vậy ngay tại xưởng. Khách nhìn tận mắt thấy sự khác biệt giữa hai loại. Kết quả khiến không ít người bất ngờ.

So sánh đá bazan bọt với bazan đặc và đá sa thạch

Nhiều khách mang cùng lúc ba loại đá ra so sánh khi ghé xem mẫu: bazan bọt, bazan đặc và đá sa thạch. Về bề mặt, bazan bọt có lỗ rỗng rải khắp, nhìn thô mộc đúng chất núi lửa nguyên bản. Bazan đặc mịn hơn hẳn, có thể băm hoặc khò tạo nhám mà mặt vẫn kín gần như hoàn toàn. Đá sa thạch lại có lớp vân cùng hạt cát, dễ nhận ra ngay từ cái nhìn đầu tiên.

Về khối lượng, cùng một thể tích thì bazan bọt nhẹ hơn bazan đặc khá rõ. Đá sa thạch thì tuỳ mỏ khai thác, có loại nhẹ, có loại nặng không kém đá đặc. Xét chuyện lau dọn hàng ngày, bazan bọt cần chú ý bụi kẹt trong lỗ nhiều hơn hẳn hai loại kia. Bazan đặc lau chùi nhàn hơn vì bề mặt kín gần như tuyệt đối. Còn sa thạch lại phải để ý hiện tượng bong lớp theo thời gian, nhất là ở những mỏ đá mềm.

Theo kinh nghiệm của đội ngũ chúng tôi qua nhiều công trình đã thi công, bazan bọt thường hợp với tiểu cảnh, mảng tường điểm nhấn và lối đi ít chịu tải. Đây là nơi cần vẻ mộc mạc hơn là độ bền tối đa. Bazan đặc lại hợp làm sân, bậc thềm vì chịu lực và mài mòn tốt hơn hẳn. Đá sa thạch thường được chọn để ốp cảnh quan, tường trang trí, dù độ cứng còn tuỳ từng mỏ khai thác cụ thể. Đây chỉ là xu hướng chung mà chúng tôi quan sát được, chứ chưa phải quy tắc cố định cho mọi lô hàng.

Nếu anh chị còn phân vân giữa các dòng bazan dùng cho sân vườn, có thể xem thêm bài so sánh đá bazan với đá granite lát sân vườn mà bên mình từng tổng hợp khá chi tiết.

Những vị trí ngoài trời nên dùng đá bazan bọt

Chúng tôi hay gợi ý dùng bazan bọt cho khu tiểu cảnh khô hoặc mảng tường điểm nhấn. Góc sân mang cảm giác núi lửa hoang sơ cũng rất hợp với chất liệu này. Với lối đi ít người qua lại, ít xe cộ, vẫn lát được bình thường. Miễn là tấm đá đủ dày và nền thi công đủ chắc chắn.

Có một dự án đội ngũ chúng tôi từng thi công ở Đồng Nai mà đến giờ vẫn nhớ khá rõ. Chủ nhà muốn có một khu vườn Nhật thu nhỏ ngay sau nhà, diện tích chỉ khoảng 25 mét vuông. Họ chọn bazan bọt dày 3 phân, ghép cùng sỏi đen và vài chậu bonsai nhỏ. Nhìn tổng thể rất có hồn, đúng chất họ mong muốn ngay từ bản vẽ đầu tiên. Thi công xong, khu vườn ấy trở thành góc chụp ảnh yêu thích của cả gia đình.

Dù vậy, chúng tôi luôn nhắc khách chừa đường thoát nước ngay từ khâu thiết kế. Không nên để đất phủ kín khe hở giữa các viên đá. Nếu bịt kín, nước mưa không thoát được sẽ đọng lại trong lỗ rỗng. Lâu ngày, chỗ đọng nước đó sẽ sinh rêu và làm đá xuống màu nhanh hơn bình thường.

Chỗ cần cân nhắc kỹ trước khi chọn đá bazan bọt

Có những vị trí ngoài trời mà chúng tôi luôn khuyên khách suy nghĩ kỹ trước khi chọn bazan bọt. Đường xe chạy, bậc thềm chịu va đập thường xuyên, hoặc khu vực ngập nước liên tục nằm trong danh sách này. Bazan bọt không phải vật liệu vạn năng cho mọi hạng mục thi công ngoài trời.

Quanh mép hồ bơi, đội ngũ chúng tôi bắt buộc kiểm tra kỹ trước khi nhận thi công. Đó là độ chống trượt, khả năng hút nước và độ bén của cạnh đá. Hoá chất xử lý nước hồ cũng có thể ăn mòn bề mặt đá theo thời gian. Nên thử trước trên một mẫu nhỏ, đừng lát đại trà rồi mới phát hiện vấn đề. Anh chị cũng nên hỏi kỹ thêm về đá bazan bám mặt hay khô mặt. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến độ trơn trượt lúc trời mưa, và cũng quan trọng khi hồ bơi có nước tràn ra ngoài.

Với mặt tiền nhà cao tầng, ngoài chuyện thẩm mỹ, còn phải tính đến liên kết cơ khí và khả năng chịu tải gió của tấm đá. Đá bọt nhẹ chưa chắc đã đáp ứng tốt bằng đá đặc ở hạng mục này. Nếu nhà cung cấp không đưa ra được quy cách kỹ thuật rõ ràng, chúng tôi khuyên nên cân nhắc chuyển sang vật liệu khác có dữ liệu đầy đủ hơn.

Kiểm tra mẫu và thi công để đá bền lâu

Kiểm tra mẫu trước khi đặt hàng số lượng lớn

Trước khi ký hợp đồng mua số lượng lớn, chúng tôi luôn dành thời gian kiểm tra mẫu thật kỹ. Ba điểm dưới đây là những thứ đội ngũ chúng tôi không bao giờ bỏ qua:

• Mặt trên và cạnh bên của viên đá, xem lỗ rỗng có ăn sâu bất thường hay không.
• Mặt đáy, nơi hay ẩn vết nứt nhỏ hoặc góc bở mà nhìn thoáng qua khó phát hiện.
• Sai lệch kích thước giữa các viên trong cùng một lô, vì lệch quá 2-3 milimet đã đủ gây khó khi lát.

Với công trình đòi hỏi độ bền cao, chúng tôi yêu cầu nhà cung cấp gửi kết quả thử nghiệm đầy đủ. Đó là độ hút nước, cường độ chịu nén và khả năng chịu mài mòn. Thử ngâm nước tại nhà chỉ giúp phát hiện khác biệt lớn giữa các mẫu. Nó không thay được kết quả thử nghiệm chuyên môn thật sự.

Thi công nền, khe mạch và thoát nước

Nền thi công phải tính đúng tải sử dụng thực tế. Nó cần có độ dốc thoát nước rõ ràng, thường khoảng 1-2% nghiêng về phía điểm thoát. Lát đá lên nền hay đọng nước là nguyên nhân hàng đầu gây rêu mốc, ố vàng và bong lớp kết dính. Đội ngũ chúng tôi từng phải sửa lại không ít công trình do đơn vị khác làm trước đó, chỉ vì lỗi thoát nước tưởng chừng đơn giản.

Vữa, keo dán hay liên kết cơ khí đều cần chọn đúng theo vị trí lắp đặt. Không nên dùng chung một loại cho mọi trường hợp. Với đá nhiều lỗ, lớp kết dính cần bám tốt vào cả bề mặt gồ ghề lẫn phần đáy viên đá. Khe mạch giữa các viên phải chừa đủ rộng, khoảng 8-10 milimet là hợp lý cho hầu hết trường hợp ngoài trời. Khe rộng vừa bù sai lệch tự nhiên của viên đá, vừa để đá có chỗ giãn nở khi nhiệt độ thay đổi. Anh chị có thể xem thêm những lỗi thường gặp khi lát đá bazan để tránh lặp lại sai sót của những công trình đi trước. Đội thi công nên làm một ô mẫu nhỏ trước khi lát đại trà, giúp chủ nhà duyệt màu sắc và cách lát trước khi triển khai toàn bộ mặt bằng.

Bảo dưỡng định kỳ để hạn chế rêu và bong mặt

Lá cây, đất cát và rác nhỏ lọt vào các lỗ rỗng, nếu không được quét dọn, sẽ phân huỷ dần theo thời gian. Đó chính là môi trường lý tưởng cho rêu mốc phát triển. Chúng tôi khuyên nên quét dọn định kỳ, đặc biệt sau những đợt mưa kéo dài hoặc vào mùa lá rụng nhiều.

Khi cần làm sạch sâu, dùng bàn chải mềm cùng chất tẩy rửa phù hợp với đá tự nhiên. Tránh dùng axit mạnh hoặc máy xịt áp lực cao khi chưa thử trước ở một góc khuất. Làm ẩu có thể khiến bề mặt bong tróc hoặc đổi màu loang lổ, rất khó khắc phục lại như ban đầu.

Sau mỗi mùa mưa, đội ngũ chúng tôi thường kiểm tra lại khe mạch, độ dốc thoát nước và những viên đá có dấu hiệu lung lay. Nếu anh chị muốn có lịch bảo dưỡng cụ thể theo từng mùa, có thể tham khảo thêm cách vệ sinh bảo dưỡng đá bazan mà bên mình đã tổng hợp khá đầy đủ. Tần suất vệ sinh thực tế còn tuỳ vào bóng râm và độ ẩm của từng khu vực trong sân vườn.

Một vài câu hỏi khách hàng hay hỏi chúng tôi

Đá bazan bọt có dễ vỡ hơn bazan thường không?

Chúng tôi không dám khẳng định chung cho mọi mẫu đá. Độ rỗng, chiều dày viên đá, vết nứt sẵn có và cách thi công đều ảnh hưởng đến độ bền cuối cùng. Vì vậy vẫn phải xem xét từng lô cụ thể trước khi kết luận.

Có nên dùng bazan bọt quanh hồ bơi không?

Chỉ nên dùng sau khi đã kiểm tra kỹ nhiều yếu tố. Đó là độ chống trượt, khả năng hút nước, cạnh viên đá. Ngoài ra còn phản ứng của đá với hoá chất xử lý hồ bơi. Đội ngũ chúng tôi luôn duyệt mẫu ngay trong điều kiện ướt trước khi nhận thi công hạng mục này.

Bề mặt nhiều lỗ có khó lau dọn không?

Bề mặt bazan bọt giữ bụi và rêu nhiều hơn đá đặc một chút. Nếu thiết kế thoát nước tốt và vệ sinh đều đặn, vấn đề này giảm đi rất nhiều. Nó không đáng ngại như nhiều người vẫn lo lắng ban đầu.

Trước khi chốt đơn, hãy nhớ những điều này

Chúng tôi luôn khuyên anh chị xác nhận rõ tên thương mại, nguồn lô, quy cách và mục đích sử dụng trước khi đặt số lượng lớn. Xem kỹ mặt cắt, cạnh viên, độ dày và sai lệch kích thước của cả lô hàng. Với công trình đòi hỏi tiêu chuẩn cao, đừng bỏ qua dữ liệu thử nghiệm dù chỉ một lần. Đặt một ô mẫu ngoài trời trong vài ngày để xem màu đá lúc khô và lúc ướt có chênh lệch nhiều không. Đây là bước nhỏ nhưng giúp tránh không ít tranh cãi lúc nghiệm thu sau này. Chính đội ngũ chúng tôi từng rút ra bài học đó từ những công trình phải sửa đi sửa lại.

Đá bazan bọt đẹp, có cá tính riêng, nhưng không phải vật liệu vạn năng cho mọi vị trí trong nhà hay ngoài sân. Chọn đúng chỗ, kiểm tra kỹ mẫu và thi công đúng kỹ thuật, loại đá này sẽ giữ được vẻ mộc mạc vốn có theo năm tháng sử dụng thực tế.